اروپا، تعاملات فرهنگى، و نهضت ترجمه علوم اسلامى (8)
86/2/4
- ماركوس طليطلى :(Marc of Toledo) پزشك و اسقف اعظم شهر طليطله از ديگر مترجمان اسپانيايى بود كه آثار چندى داشت. در اين جا بايد به مترجمان يهودى اسپانيا نيز اشاره‏اى بكنيم كه نقش مهمى در ترجمه علوم اسلامى داشتند. از مشهورترين آنان ابراهيم‏بن عزرا و ابراهيم‏بن برحيه بودند. ابن‏عزرا (1089-1167م) در طليطله زاده شد. از آثار او كه از عربى به عبرى ترجمه كرد دو رساله در احكام نجوم تاليف ماشاءالله منجم و شرح بيرونى بر زيج‏خوارزمى مى‏باشد كه در كتاب اخير تنها از طريق همين ترجمه در اروپا شناخته شد. (47)
ابراهيم‏بن برحيه رياضيدان و فيلسوف اسپانيايى بود كه در 1138 م درگذشت. او با ساير مترجمان اسپانيا همكارى مى‏كرد. از برجسته‏ترين مترجمان يهودى اسپانيا خانواده طبون بودند كه در نيمه دوم قرن دوازدهم مى‏زيستند يهودا ابن طبون (1120-1190 م) آثار زيادى را به عبرى ترجمه كرد: پسر او سموئيل نيز بسيارى از كتابهاى ابن‏ميمون و چند اثر از ابن رشد را ترجمه كرد اما مهمترين فرد اين خاندان موسى پسر سموئيل (1240-1283 م) بود كه ترجمه‏هاى او مشتمل بر 30 اثر بود كه بخش مهم آن شروح ابن رشد بر آثار يونانى و چند اثر از جابربن افلح و البطروجى و قانون ابن‏سينا و اشارات او و زادالمسافرين ابن جزار و كتاب پادزهر رازى بود. (48)
2 - حوزه سيسيل
روند فتح جزيره سيسيل كه با تنگه باريك مسينا از ايتاليا جدا شده است از سال 212 هجرى در زمان خلافت مامون عباسى به وسيله زيادة‏الله اغلبى حاكم افريقيه آغاز شد. اغلبيان (×2) بر شهرهاى بزرگى چون پالرمو و سيراكوز دست‏يافتند. آنان بر تمام جزيره استيلا نيافتند. با روى كار آمدن فاطميان (909-1171 م) در شمال افريقا و انقراض اغلبيان، جزيره سيسيل نيز زير نفوذ آنها درآمد. از سال 340 ه. خاندان مشهور عربى كلبيان (950-1050 م) كه اظهار تشيع مى‏كردند از جانب فاطميان بر سيسيل حكمرانى مى‏كردند. مسلمانان تا قرن پنجم هجرى بر سيسيل استيلا داشتند. از اوايل اين قرن حملات نورمانديها از ايتاليا به اين جزيره آغاز شد و در طى مدت 30 سال اين جزيره به تصرف نورمانها درآمد و حكومت اسلامى سيسيل برچيده شد. فتح كامل اين جزيره در سال‏483 ه / 1091 م با تصرف آخرين شهر مسلمانان به وسيله راجر اول صورت گرفت. (50)
تصرف سيسيل به دست مسلمانان فتح بابى براى حملات آنان به جنوب اروپا بود. سواحل ايتاليا كه نزديك‏ترين نقطه به سيسيل بود طبعا ابتدا مورد هجوم مسلمانان واقع شد. اين حملات پس از تصرف يك سوم جزيره سيسيل آغاز شد. مسلمانان غالبا در سواحل ايتاليا پادگانهايى داشتند، اگر چه اين پادگانهاى نظامى دوام زيادى نداشت ليكن حضور دايمى مسلمانان در جنوب ايتاليا اجتناب‏ناپذير بود. (51)
جزيره سيسيل در طى حكومت اسلامى يكى از مراكز تمدن و فرهنگ اسلام بود كه زير تاثير مراكز مذكور در شمال افريقا بود و دانشمندانى برجسته در زمينه علوم اسلامى در آن جا ظهور كردند كه آثارى ارزشمند پديد آوردند.
پس از استيلاى نورمانها فرهنگ اسلامى تا مدتى در اين جزيره بروز و ظهور داشت. مسالمت‏جويى حاكمان نرمان در سيسيل مهمترين عامل در اين زمينه بود. با حمايت اين پادشاهان كه خود از حاميان علم بودند بخش بزرگى از مردم مسلمان باقى ماندند. از جمله اين پادشاهان روجر دوم Roger II (1130-1154 م) بود كه رفتار او با ادريسى جغرافيدان مسلمان معروف است. اين شرايط براى گسترش تمدن در عصر فردريك دوم Fredrik II (1194-1250م) ادامه يافت. او علاوه بر دانشمندان مسيحى، متفكران مسلمان را در كنار خود گرد آورد. اين مراعات و مماشات در عهد مانفرد جانشين او هم ادامه يافت. بدين‏ترتيب در طى سالها فرهنگ اسلامى و عربى در اين جزيره رايج‏بود. (52) و بزودى اين جزيره از حوزه‏هاى فعال ترجمه علوم اسلامى شد.
در حقيقت جريان بسيار فعال ترجمه آثار اسلامى نخست از اين نقطه آغاز شد و عده‏اى از مترجمان لاتينى ظهور كردند. حوزه ترجمه سيسيل منحصر به اين جزيره نبود بلكه در حد فراترى شبه جزيره ايتاليا را نيز شامل مى‏شد كه در قرون دوازده و سيزده ميلادى، از مراكز تمدن و فرهنگ اروپا بود كه از مهمترين مراكز علمى آن مدرسه طب سالرنو بود اين مدرسه از مراكز اصلى انتقال و ترجمه علوم اسلامى در اروپا بود. آغاز تاسيس اين مدرسه معلوم نيست ولى در قرن دهم و يازدهم م مركز اصلى طب و مهمترين مركز درمانى در اروپا بود و نخستين مركز علمى غيردينى بود كه در اروپا تاسيس شد. آثار پزشكى اين مدرسه در ابتداى قرن يازدهم ظهور كرد و در واقع گسترش و توسعه علوم پزشكى در اين مدرسه مرهون علوم اسلامى و كار مترجمان لاتينى بود; حتى فعاليت اين مدرسه در سده دوازدهم كه عصر طلايى آن بود با مراكز علوم اسلامى قابل مقايسه نبود به هر حال مدرسه طب سالرنو كاملا به تمدن اسلامى تعلق داشت‏حتى برخى تاسيس آن و بنيانگذاران آن را به دانشمندان اسلامى نسبت داده‏اند. (53) در هر صورت اين مركز نقش اساسى در ترجمه و انتقال علوم اسلامى به اروپا داشت و در واقع بايد اين مركز را دومين دارالترجمه علوم اسلامى در اروپا دانست (اولين آن شهر طليطله بود) در اين جا به چند تن از مترجمان بزرگ اين مدرسه و حوزه سيسيل اشاره مى‏شود.
- كنستانتين :(Constantine) (قسطنطين) افريقى او در تونس (شمال افريقا) به دنيا آمد. مسيحى (يا مسلمان مسيحى شده) بود كه تحصيلاتش را در شمال افريقا آغاز كرد. سپس سفرهايى در سرزمينهاى اسلامى آغاز كرد و در بغداد و شيزر (شهرى در سوريه) حلب با ابن‏بطلان طبيب ديدار كرد. او در چهل سالگى بعنوان داروفروش به سيسيل رفت و از آن جا به سالرنو سفر كرد و چون عقب‏ماندگى پزشكى اروپا را ديد به فكر آموختن طب افتاد. او در مصر به تحصيل پرداخت و پس از مدتى با كتابهاى بسيار به سالرنو بازگشت. در سالرنو همه همت‏خود را بر ترجمه متون عربى قرار داد. وى در سال‏1087 م درگذشت. (54)