گنجينه جيحون، مويد مهارت مليله سازان ايراني است

(522 كلمه مجموعاً در اين متن موجود است)
(308 بار خوانده شده است)  

نگاهي به صنايع دستي خراسان؛
گنجينه جيحون، مويد مهارت مليله سازان ايراني است

86/4/5
کشف آثاري چون «گنجينه جيحون»، مويد مهارت مليله سازان ايراني قبل از ميلاد مسيح است. به گزارش ايسنا، منظور از هنر مليله سازي، ساخت اشياء مختلف همچون زيور آلات با استفاده از مفتول‌هاي نقره، طلا و مس و ابزار ساده‌اي چون حديده و کوره است. قديمي‌ترين اشياء مليله‌ي ايران به روايت اکثر محققان تعلق به سال‌هاي 330 تا 550 قبل از ميلاد دارد، چرا که طي سال‌هاي ياد شده به سبب رواج استعمال ظروف گران قيمت از سوي طبقات ثروتمند، صنعتگران فلز کار، به ويژه زرگران و نقره کاران تمامي توجه خود را به زيباتر ساختن ظروف معطوف داشتند و کوشيدند تا به فرآورده‌هاي مصرفي، حالتي زينتي بدهند.از طرفي بر اثر تاراج اسکندر و سپاهيان او، از ظروف و اشياء فلزي گران قيمت اين دوره که غنايمي کم وزن و پر بها بودند، اثر چنداني باقي نمانده، ولي آنچه طي يکي دو قرن اخير در اثر کاوش هاي باستان شناسي يا به طور تصادفي از دل خاک بيرون آمده است، نظير گنجينه جيحون، همدان و شوش، نشانه وجود مليله کاري و حتي مويد مهارت و استادي صنعتگران مليله کار در ايران قبل از ميلاد است. پروفسور آرتر پوپ در کتاب «شاهکارهاي هنر ايران» ضمن اشاره به زرگري و نقره کاري در سال‌هاي بعد از ظهور اسلام، به مقداري مليله که از منطقه ري به دست آمده است و به قرن دوازدهم ميلادي تعلق دارد، اشاره کرده است. متاسفانه از آنجا که بيشتر اشياء مليله ايراني اعم از طلا و نقره به دليل استفاده مجدد از فلزش ذوب مي‌شود، نمونه زيادي هم اکنون در دسترس نيست و تنها از دوره قاجاريه مقداري سرقليان، گيره، استکان، سيني، گوشواره، سينه ريز و ... باقي مانده که بخشي از آنها در موزه‌هاي داخلي و خارجي و قسمتي ديگر در مجموعه‌هاي خصوصي يا نزد خانواده‌ها نگهداري مي‌شود. در سال‌هاي نزديک به جنگ جهاني دوم نيز گروهي از هنرمندان مليله کار از زنجان و اصفهان به تهران آمدند و به ساخت زيور آلاتي به وسيله طلا و با بهره گيري از اسلوب قديمي مليله کاري پرداختند که حاصل کارشان، مخصوصا گوي‌هاي کوچک زريني که توليد مي کردند، يکي از برجسته‌ترين فرآورده‌هاي بازار زرگران بود. عمده‌ترين ماده‌ي اوليه مورد مصرف مليله‌کاران را نقره تشکيل مي‌دهد که به وسيله‌ي ذوب کردن سکه‌هاي نقره يا ظروف نقره‌اي تامين مي‌شود؛ ذکر اين نکته ضروري است که در حال حاضر استفاده از طلا در ساخت محصولات مليله چندان معمول نبوده، مگر اينکه به طور سفارشي انجام شود. در مليله کاري از ابزاري چون کوره، بوته، ريچه، دستگاه نورد، کمان اره، سندان و حديده استفاده مي‌شود به طوري که پس از ذوب کردن نقره در کوره، آن را به صورت مفتول نقره‌اي در مي آوردند و پس از نورد، مفتول ضخيم اوليه به شکل مفتول‌هاي باريکي در مي‌آيد. پس از آن براي تبديل مفتول باريک به سيم هاي نازک، مفتول را از بين حديده با قطرهاي مختلف عبور داده و سپس اين سيم را به صورت دولا مي‌تابند و اين سيم دو لا تاب را از ميان قسمت مسطح غلطک دستگاه نورد عبور مي‌دهند و لذا نوار باريکي توليد مي‌شود که به آن «مليله» گفته مي‌شود.