سيماي صنعت گاز ايران
86/5/17
موج : توليد گاز طبيعي در جهت پاسخگويي به تقاضاي داخلي و يا صادراتي عمدتا از منابع گازي مستقل انجام مي گيرد و گازهاي همراه توليدي از منابع مشترك نفت و گاز عمدتا جهت تزريق به ميادين نفتي مورد استفاده قرار مي گيرند.
بهره گيري از مزيت نسبي گاز طبيعي در جهت تامين انرژي داخل كشور و نيز گسترش برنامه هاي مبادلات بين المللي گاز طبيعي در راستاي ارتقاي جايگاه ايران در بازارهاي بين المللي از اهداف مهم و استراتژيك صنعت گاز كشور در آينده بشمار مي رود.
با توجه به روند مصرف گاز طبيعي در كشور سهم گاز طبيعي در سبد انرژي مصرفي كشور از 26 درصد در سال 1370 به 46 درصد در سال 80 افزايش يافته است ( و در مقابل سهم فراورده هاي نفتي در اين دوره از 64 درصد به 47 درصد كاهش يافت ) رشد مصرف گاز طبيعي در ايران در طي دهه اخير همواره بيش از رشد مصرف جهاني گاز بوده است.
مصرف گاز طبيعي در ايران در طي دهه 70-80 از متوسط رشد سالانه اي به ميزان 12 درصد برخوردار بوده و اين امر در حالي است كه مصرف جهاني گاز در اين دوره تنها داراي رشد سالانه اي به مقدار8/1 درصد مي باشد.
در راستاي تحقق سياست جايگزيني گاز با ساير حامل هاي انرژي تلاش هاي گسترده اي جهت توسعه هر چه بيشتر سيستم گازرساني در كشور انجام گرفته است و شركت ملي گاز ايران از طريق ايجاد سيستم گازرساني در بسياري از مناطق مختلف كشور عهده دار تامين اين هدف مي باشد.
ويژگيهاي سيستم گازرساني در كشور متاثر از ويژگيهاي خاص جغرافيايي ميادين نفت و گاز است و لذا با توجه به اين امر در حال حاضر ايران از يك سيستم بهم پيوسته گسترده گازرساني برخوردار مي باشد.
توسعه اين سيستم در جهت تحقق وبا هدف جايگزيني گاز با سبد حاملهاي انرژي و در راستاي تامين امنيت عرضه انرژي همچنان در برنامه آينده شركت ملي گاز ايران مد نظر خواهد بود.
ظرفيت پالايش و نم زدائي گاز طبيعي ايران با برخورداري از متوسط رشد سالانه 9 درصدي در دهه اخير در سال 1380 به 211 ميليون متر مكعب در روز رسيده است .
با توجه به تمركز قابل ملاحظه ميادين گاز كشور در مناطق جنوبي امكانات پالايشي و نم زدائي كشور نيز عمدتا در اين ناحيه مستقر مي باشند.
پالايشگاه بيد بلند با ظرفيت 22/5 ميليون متر مكعب در روز ،پالايشگاه فجر با ظرفيت 110 ميليون متر مكعب در روز و پالايشگاه سرخون با ظرفيت 7/1 ميليون متر مكعب ظرفيت نم زدائي در مناطق جنوبي و پالايشگاه شهيد هاشمي نژاد با ظرفيت 5/44 ميليون متر مكعب در روز در شمال شرق كشور از جمله مهمترين تاسيسات پالايشي كشور به شمار مي روند.
بر اساس پيش بيني هاي انجام شده در برنامه پنج ساله توسعه ظرفيت پالايش و
نم زدائي گاز كشور در سال 1383 با متوسط رشد سالانه به ميزان 18 درصد بايد به 345 ميليون متر مكعب در روز مي رسيد.
برخي از طرحهاي پالايشي كه طي برنامه پنج ساله سوم توسعه به اجرا درآمده است به شرح زير است:
1- احداث پالايشگاه عسلويه به ظرفيت 75 ميليون متر مكعب در روز جهت
بهره برداري از فازهاي 1 و 2 و 3 پارس جنوبي و بهره برداري از فازهاي
2و3 و فاز 1 آن انجام گرفته است.
2- احداث پالايشگاه ديگري درعسلويه به ظرفيت 50 ميليون متر مكعب در روز جهت بهره گيري از فازهاي 4 و 5 پارس جنوبي
3- احداث پالايشگاه دوم بيدبلند به ظرفيت 56 ميليون متر مكعب در روز به منظور پالايش گازهاي حوزه پازنان ، گچساران و بي بي حكيمه
4- احداث پالايشگاه پارسيان ( فاز اول ) به ظرفيت 55 ميليون در روز
5- احداث پالايشگاه پارسيان ( بخش اول از فاز دوم ) به ظرفيت 21 ميليون متر مكعب در روز
6- احداث پالايشگاه پارسيان ( بخش دوم از فاز دوم ) به ظرفيت 20 ميليون متر مكعب در روز
7- احداث پالايشگاه ايلام به ظرفيت 6.8 ميليون متر مكعب در روز جهت بهره برداري از منابع گازي تنگ بيجار
8- احداث پالايشگاه گشوي جنوبي به ظرفيت 14 ميليون متر مكعب در روز
سيستم انتقال گاز كشور شامل خطوط انتقال فشار قوي و ايستگاه هاي تقويت فشار گاز نيز طي دهه هاي اخير از افزايش قابل ملاحظه اي برخوردار بوده است. بطوريكه خطوط انتقال گاز كشور طي دهه اخر با متوسط رشد سالانه به ميزان2/8 درصد در پايان سال 80 به3/15هزار كيلومتر رسيده است. ايران در حال حاضر داراي سه خط لوله اصلي فشار قوي سراسري (IGAT I&II&III) مي باشد و احداث خطوط چهارم و پنجم سراسري نيز در مرحله اجرا قرار دارد.
علاوه بر اين در مناطق شمال شرق و شمال غرب كشور نيز دو خط لوله فشار قوي سرخس-نكا- رشت-به قطر 30و36اينچ و نيز خطوط انتقال گاز آذربايجان به اقطار48و30اينچ جهت انتقال گاز مورد نياز مناطق ياد شده و صادرات احداث گرديده اند.
در برنامه سوم توسعه كشور ( 83-79) احداث 5000 كيلومتر خط لوله فشار قوي جديد پيش بيني گرديده بود و لذا با تحقق اين برنامه مجموع كل خطوط انتقال گاز كشور به 18300 كيلومتر مي رسيد.
برخي از پروژه هاي احداث خط انتقال در برنامه سوم توسعه بشرح زير است:
1- احداث خط انتقال 56ً سوم سراسري بطول 870 كيلومتر
2- احداث خط انتقال 56ً چهارم سراسري بطول 815 كيلومتر
3- احداث خط انتقال 56ً پنجم بطول 500 كيلومتر
4- احداث خط انتقال 48ًدوم آذربايجان بطول 440 كيلومتر
5- احداث خط انتقال 36ً سرخس - مشهد بطول 145 كيلومتر
6- طراحي ، خريد و احداث 30 ايستگاه تقويت فشار گاز با قدرت 2400 هزار اسب بخار
سيستم توزيع گاز طبيعي ايران طي دهه اخير(1380-1370) از گسترش قابل ملاحظه اي برخوردار گرديده است.شبكه گذاري گاز طبيعي كشور در اين دوره با متوسط رشد سالانه اي به ميزان 3/10درصد در پايان سال 1380 به 69 هزار كيلومتر رسيده است. انشعابات نصب شده گاز نيز در اين دوره از متوسط رشد سالانه اي به ميزان 10.4 درصد برخوردار بوده و در پايان سال 1380 به بيش از 72/3 ميليون انشعاب افزايش يافته است.
سيستم توزيع گاز ايران تا پايان سال 1380 بالغ بر 392 شهر و 416 روستا را تحت پوشش قرار داده است و تا پايان سال 80 مجموع واحدهاي صنعتي و مصرف كننده عمده گاز طبيعي كشور به 3500 واحد و تعداد شهركهاي صنعتي گازرساني شده به 30 عدد رسيده است.
در اين سال 7/4 ميليون خانوار كشور ( معادل 32 ميليون نفر ) از مزاياي گاز طبيعي استفاده نموده اند. گازرساني به نيروگاهها همواره به عنوان يكي از سياستهاي مهم بخش انرژي بوده و در حال حاضر 36 نيروگاه كشور تحت پوشش گازرساني قرار گرفته اند.
مصرف گاز طبيعي كشور در دهه اخير با متوسط رشد سالانه 9/11 درصد در سال 1380 به 8/67ميليارد متر مكعب رسيده است بخش نيروگاهي تاكنون بزرگترين مصرف كننده گاز بوده است مصرف گاز اين بخش طي دهه اخير از متوسط رشد سالانه بيش از 10 درصد برخوردار بوده به طوري كه از 5/9ميليارد متر مكعب در سال 1368 به 5/25 ميليارد متر مكعب در سال 80 افزايش يافته است بر اساس پيش بيني هاي انجام شده مي بايست در برنامه پنجساله سوم توسعه اقتصادي كشور در پايان اين برنامه مجموع كل مصرف گاز كشور به 92 ميليارد متر مكعب مي رسيد.
سهم گاز طبيعي در سبد مصرف انرژي نيروگاهي طي سالهاي اخير از افزايش قابل ملاحظه اي برخوردار بوده به طوري كه از 61 درصد در اغاز برنامه دوم توسعه به 76 درصد در سال 1380 رسيده است.
تركيب مصرف گاز طبيعي در سال 80 نشان مي دهد كه نيروگاهها باجذب 6/37 درصد از كل سبد مصرف گاز كشور بزرگترين بخش مصرف كننده بشمار مي روند. بخش خانگي ، تجاري و صنعت به ترتيب با دارا بودن سهمي به ميزان 3/33 درصد و 1/29 درصد از كل سبد مصرف گاز در مراتب بعدي قرار گرفته اند.
ايران در حال حاضر داراي دو قرار داد مبادلات گاز طبيعي با دو كشور همسايه تركمنستان و تركيه مي باشد. قرار داد واردات گاز از تركمنستان با حجم سالانه اي به ميزان حداكثر 8 ميليارد متر مكعب در سال 1374 به امضا رسيد و واردات گاز از سال 76 آغاز گرديده است.
واردات گاز ايران از تركمنستان با حجمي به ميزان 4/0 ميليارد متر مكعب در سال 1376 آغاز و در سال 1380 به 5/4 ميليارد متر مكعب رسيده است در طي دوره 1376 تا 1380 مجموع كل واردات گاز از تركمنستان 1/12 ميليارد متر مكعب بوده است در سال 1380 قريب 6 درصد از كل مصرف گاز كشور از طريق واردات تامين گرديده است.
قرارداد صادرات گاز به تركيه نيز از سال 75 با شركت بوتاش تركيه به امضا رسيد . حجم گاز تحويلي بر اساس اين قرار داد از 3 ميليارد متر مكعب در سال شروع و پس از سه سال به 7 ميليارد متر مكعب در سال افزايش يافته و به حداكثر 10 ميليارد متر مكعب در سال خواهد رسيد. در راستاي تحقق اين طرح خط لوله اي بطول 253 كيلومتر و قطر 40 اينچ در مسير تبريز به مرز بازرگان احداث گرديده است. صادرات گاز به تركيه از دوم بهمن ماه 1380 با حضور وزير نفت و وزير انرژي و منابع طبيعي تركيه رسما اغاز گرديد.
شروع صادرات گاز ايران به تركيه نقطه عطفي در روابط تجاري ايران با بازارهاي بين المللي انرژي و گاز بشمار مي رود و اين امر از ابعاد اقتصاي ، سياسي و ارتباطات بلند مدت بين المللي از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد. تركيه در واقع پل ارتباطي ميان ايران و بازارهاي بالقوه گاز طبيعي در اروپا بشمار مي رود. مطالعات انجام شده نشان مي دهند كه تقاضاي گاز طبيعي منطقه اروپادر طي سه دهه اينده بطور فزآينده اي بيش از عرضه گاز اين منطقه خواهد بود و اين امر نشان دهنده تلاش بيشتر كشورهاي اين منطقه در جهت دستيابي به منابع جديدتر و تنوع سازي در منابع عرضه گاز و ايجاد امنيت عرضه در منطقه مي باشد. كشورهاي واقع در منطقه خاورميانه و خصوصاً ايران در اين ميان بعنوان بزرگترين پتانسيل هاي عرضه گاز به بازارهاي جهاني با فراهم نمودن زمينه مناسب مي توانند در طي دهه هاي اينده در اين منطقه مهم اقتصادي جهان ايفاي نقش نمايند.
بر اساس مصوبات مجلس شوراي اسلامي در سال 1377 استفاده از تسهيلات بيع متقابل ( فاز اول جهت تسريع در گسترش عمليات گازرساني كشور اغاز گرديد افزايش 44 ميليون متر مكعب در روز ظرفيت پالايشي احداث بيش از 2000 كيلومتر خط لوله فشار قوي گاز طبيعي ،احداث 6 ايستگاه تقويت فشار به ظرفيت كل 376 هزار اسب بخار نصب 1/1ميليون انشعاب جديد خانگي ( حدود 2 ميليون خانوار) گازرساني به 1800 واحد صنعتي از اهداف مهم تعريف شده در اين طرح بشمارمي رود.
تحقق اين طرح و جايگزين نمودن گاز طبيعي در سبد مصرف انرژي كشور علاوه بر ايجاد اشتغال در بخشهاي مختلف كشور قريب 1/3 ميليارد دلار در هر سال صرفه جوئي بهمراه داشته است و با تحقق كامل اين طرح دو ميليون خانوار كشور تحت پوشش سيستم گازرساني قرار گرفته اند. دستاوردهاي اين طرح بشرح زير بوده است:
1- افزايش 1.5 ميليون مشترك جديد به سيستم گازرساني
2- افزايش 2 ميليون خانوار گاز سوز( معادل 10 ميليون نفر جمعيت )
3- افزايش مصرف سالانه گاز طبيعي به ميزان 20 ميليارد متر مكعب ( شامل 8.2 ميليارد متر مكعب در بخش خانگي - تجاري ، 8.6 ميليارد متر مكعب در بخش صنعت و 4.2 ميليارد متر مكعب در بخش نيروگاه)
بدنبال موفقيت نخستين طرح بيع متقابل گازرساني فاز دوم اين طرح نيز در سال 80 بررسي و در اسفند 80 به تصويب شوراي اقتصاد رسيد.
اهم فعاليت هاي گازرساني در اين طرح بشرح زير مي باشد:
1- افزايش ظرفيت پالايش گاز به ميزان 50 ميليون متر مكعب در روز
2- احداث قريب به 4500 كيلومتر خط انتقال فشار قوي
3- ظرفيت سازي جديد ايستگاه هاي تقويت فشار به ميزان 1/1 اسب بخار
يكي از ويژگيهاي خاص صنعت گاز طبيعي ايران ، توانمنديهاي قابل ملاحظه فني و عملياتي متخصصان ايراني جهت انجام بسياري از پروژه هاي گازرساني و بويژه طرحهاي بيع متقابل مي باشد اين امر ضمن تاثير گذاري بر اقتصاد اين طرحها بر سرعت انجام فعاليتها نيز تاثير قطعي داشته است.