[1]"گبه"، اثر هنري كه دلدادگي را روايت ميكند
86/6/3
"گبه" اثر هنري كه قصه عشق، شيدايي، آزادي، دلدادگي و دستان آشنا با رنج و چشمان بيفروغ زنان شمالي است كه در گذر زمان بر اثر بيتوجهي به افسانهها ميپيوندند. قصه رمه و شبان، برف و بوران ، آتش و آفتاب، عشق و دلداگي مرداني كه خورشيد را با دستانشان لمس كردهاند، بوي بهار نارنج، عطر شالي و شكوفههاي گيلاس در تار و پود گبه روح هر بينندهاي را طراوات ميبخشد. گبهبافي اين هنر ديرينه، زيرپا و همخواب با دستان پينهبسته زنان روستاهاي غرب مازندران بوده كه در گذر زمان به فراموسي سپرده شده است. "دهخدا" گبه را نوعي فرش با پود بلند (پرز بلند) خوانده كه با فرش كلفت يا خرسك تفاوت دارد و داراي حدود ۱۵۰سال قدمت است. سادگي خطوط، شكل هندسي و درشت بافت بودن، گبه مناطق شمالي كشور ازجمله غرب مازندران را با دستبافتههاي داري استانهاي چهارمحال و بختياري و فارس كه خاستگاه اصلي گبهبافي ايران زمين است، متمايز ميكند. تخيل، خلاقيت و ذهن ساده روستايي دربافت گبه كه از آن به عنوان عرفان خاموش زنان ايراني ياد ميشود، نقش اساسي دارد. پيشمبور، توابع كجور و دو هزار تنكابن كانون اصلي گبهبافي طي گذشتههاي دور در غرب مازندران بوده كه اكنون ياد و نشاني از آن نيست. اين بافتهداري در غرب مازندران، فارس بافت و داراي رجشمار بين ۲۰تا ۵۰است، پرز آن تا ۱/۵سانتي متر، سه تاهشت پود در هر رج و اندازه گبه بين يك تا دو متر است. پشم، چاقو، كركيت، شانه، قيچي و دار افقي ازجمله مواد اوليه و وسايل بافت گبه را تشكيل ميدهد. روناس، پوست گردو، پوست انار، سبز، گل قرمز، آبي، نيلي و سفيد از رنگهاي گياهي و طبيعي است كه در گذشته براي رنگرزي اين دست بافت استفاده ميشد كه امروزه جاي خود را به رنگهاي شيميايي داده است. مقاومت گبه در برابر نور آفتاب، رطوبت و شست و شو از عمده دلايل شهرت جهاني آن بوده و اروپا مهمترين بازار هدف اين هنر دستي است. ركود بازار توليدات، مواد اوليه نامرغوب، رنگرزي شيميايي، دارهاي عمودي، نبود متوليان دلسوز، بيتوجهي به تبليغات و بازاريابي اين هنر اصيل را در غرب مازندران در آستانه فراموشي قرار داده است. مسوول شركت تعاوني فرش گليم بافت شمال در چالوس گفت: گبهبافي دراين منطقه ديگر رونق گذشته را ندارد و فعالان اين هنر دستي دست از كار كشيدند. "مهناز القوسي" كه ۲۹سال در زمينه بافت گبه فعاليت دارد، به ايرنا افزود: متاسفانه حمايت از فعالان اين حوزه مطلوب نبوده و متولي دلسوزي در اين راستا وجود ندارد. وي اظهار داشت: به رغم اشتغال بيش از ۳۰هنرجو در اين كارگاه تعاوني، تا كنون تسهيلات لازم ارايه نشده است. القوسي به هزينه بالاي توليد فرش گبه اشاره و اضافه كرد: توليد گبه در ابعاد ۱۰۰در ۱۲۰سانتي متري با احتساب دستمزد كارگر بيش از ۸۰۰هزار ريال هزينه دارد اين در حالي است كه به همين قيمت نيز خريد ميشود. به گفته اين هنرمند، نبود بازار فروش از ديگر مشكلاتي است كه بايد به آن توجه شود. وي تصريح كرد: اكنون براي فروش توليدات يا بايد منتظر برگزاري نمايشگاه صنايع دستي باشيم و يا به صورت موردي و با قيمت ناچيز به تعاوني فرش جهاد كشاورزي بفروشيم. مسوول شركت تعاوني فرش گليم بافت شمال ادامه داد: مواد اوليه مورد نياز نظير پشم و رنگ كمياب و گران است و اكنون اين مواد را از تهران ميخريم. هنرمند ديگري از بخش كجور نوشهر اظهار داشت: اين هنر كه برجستهترين صنعت دستي اين منطقه در روزگاران گذشته بود به دليل بيتوجهي به آموزش، فرهنگسازي نشدن و صدور فرشهاي نامرغوب با عنوان گبه رو به نابودي است. وي تصريح كرد: اكنون كه كالاهاي خارجي نامرغوب هويت فرهنگي ما را هدف گرفته است بايد احياي صنايع دستي بومي در دستور كار قرار گيرد. مربي آموزش گليم صنايع دستي نوشهر و چالوس گفت: در گذشته بيشتر دارهاي افقي براي بافت گبه كاربرد داشت و چله كشي آن نيز فارسي بافت بود. " نيكويي يادآورشد: استفاده از نقشههاي جديد، بكارگيري مواداوليه نامرغوب ، جايگاه هنر گبه بافي را متزلزل كرده است. وي گوژپشتي، نازايي و نافرم شدن ستون فقرات را از جمله آسيبهاي جسماني ناشي از فعاليت در اين رشته هنري ذكر كرد.