87/02/08
بهار را بيشتر افراد دوست دارند، بعضي‌ها هم بهار و غير بهار برايشان فرقي نمي‌كند. اما آمدن بهار باعث مي‌شود كه حال بعضي‌ها متغير يا بد شود. حساسيت به گرده گياهان، آلرژي، حساسيت فصلي يا تب يونجه، حساسيت بهاره، رينيت آلرژي و ... همگي نام‌هاي مختلف يك بيماري است. يك بيماري شايع كه با شروع بهار، بروز بيشتري دارد. مبتلايان به اين بيماري، همان‌هايي هستند كه بهار، حالشان را بد مي‌كند. آلرژي فصلي يكي از شايع‌ترين آلرژي‌هاست. آلرژي فصلي يا به عبارت دقيق‌تر التهاب بيني ناشي از آلرژي معمولاً در بهار و تابستان به وجود مي‌آيد و ناشي از گرده‌هاي گياهي است. اين بيماري ناشي از استنشاق گياهي و نيز وارد شدن آن به چشم است. دکتر مصطفي معين، رئيس انجمن آسم و آلرژي ايران در اين زمينه به ايسنا مي‌گويد: طبق نظريه‌اي كه بين مردم رايج است، آلرژي‌هاي فصلي تنها در فصل بهار اتفاق ‌افتاده و شدت مي‌يابد، اما التهاب مخاط بيني فقط ارتباط به فصل بهار ندارد و به خصوص در افراد مبتلا به آسم نبايد ناديده گرفته شود.
وي ادامه مي‌دهد: تحقيقات نشان مي‌دهد، التهاب مخاط بيني ناشي از آلرژي‌هاي فصلي مي‌تواند در ساير فصل‌ها نيز ايجاد شده و افراد را با مشكل مواجه كند. همچنين آمارها نشان مي‌دهد كه از هر 10 نفر مبتلا به آسم، بيش از نصف آنها همزمان از آلرژي‌هاي فصلي نيز رنج مي‌برند.

اين حساسيت از كجا مي‌آيد؟
اگر چه حساسيت فصلي ممكن است گريبان هر فردي را بگيرد ولي آمارها نشان مي‌دهد؛ اين بيماري، در بعضي خانواده‌ها شايع‌تر است. بنابراين زمينه خانوادگي مي‌تواند دليل بروز اين بيماري باشد. دکتر معين، علت آلرژي (حساسيت) را مربوط به عكس‌العمل بدن در مقابله با آلرژن‌هايي چون خاك، گرده‌هاي گل و گياه، پرز و موي حيوانات و كپك مي‌داند و مي‌افزايد: آلرژي واکنش بيش از حد بدن به موادي است که در حالت عادي براي بدن زيان آور نيستند. اين واکنش بيش از حد توسط سيستم دفاعي بدن عليه يک ماده خاص که «پادگن» (آنتي ژن) نام دارد، صورت مي‌گيرد و همراه با توليد «پادتن» (آنتي بادي) است. اين واکنش‌ها آلرژي يا «افزايش حساسيت» ناميده مي‌شوند و آنتي ژني که اين واکنش را برمي‌انگيزد آلرژن يا «ماده حساسيت زا» نام دارد.
وي مي گويد: معمولاً يك زمينه خانوادگي و ارثي هم در مبتلايان وجود دارد. افراد داراي آلرژي به گرده‌هاي گياهي ممكن است همزمان به ميوه‌ها و سبزيجات خاص و يا افرادي به بعضي مواد غذايي مانند شير گاو، تخم مرغ، ماهي و ميگو، آجيل‌ها و مغزهاي خوراكي حساسيت داشته باشند که از آن به عنوان آلرژي غذايي نام مي‌برند.

چه عاملي موجب حساسيت افراد مي شود؟
از علل مهم افزايش حساسيت يا آلرژي فصلي، گرده‌هاي گل‌ها و گياهان است كه در اثر گرده‌افشاني ايجاد مي‌شود. گرده افشاني درختاني مانند نارون، گردو، تبريزي، افرا، چنار، زبان گنجشك در اسفند ماه شروع شده و تا اواسط بهار ادامه مي‌يابد، اما علوفه‌ها از ماه‌هاي ارديبهشت و خرداد گرده افشاني مي‌كنند كه تا اواسط مرداد ماه ادامه مي‌يابد و علف‌هاي هرز در اواخر تابستان تا اوايل پائيز گرده افشاني مي‌كنند. از گل‌ها، گياهاني مثل شمعداني و گل سرخ نيز حساسيت‌زا هستند. رئيس مرکز تحقيقات آسم و آلرژي ايران مي گويد: دانه‌هاي گرده درختان و علف‌ها در فصل بهار و تابستان از طريق باد منتشر و وارد بيني، چشم‌ها و ريه مي‌شوند كه مي‌تواند منجر به عطسه، آبريزش چشم و خارش مجراي تنفسي شود. وي ادامه مي دهد: بعضي افراد واكنش‌هاي جدي تري نشان مي‌دهند كه ممكن است كيفيت زندگي آنها را تحت تاثير قرار دهد. عدم درمان آلرژي مي‌تواند منجر به آسم يا مسائل ديگري مثل سينوزيت و عفونت گوش در كودكان شود. البته علائم سرماخوردگي از علايم آلرژي به راحتي قابل افتراق است زيرا سرماخوردگي علاوه بر افزايش ترشحات بيني و گلو با گرفتگي صدا، بيقراري و احساس ناخوشي و تب همراه است.

علائم اصلي بيماري
علائم اصلي بيماري، عطسه مکرر، گرفتگي يا آبريزش بيني، خارش و آبريزش چشم‌ها، احساس خارش در گلو، سقف دهان و گوش‌ها، كاهش تمركز و احساس کسالت است. همچنين زمان بروز علايم بيماري ممكن است از اوايل بهار تا اواخر تابستان يا در فصل پائيز بر حسب گرده گياهي و زمان معين گرده افشاني آن گياه متفاوت باشد. دکتر معين در خصوص آلرژي مي‌گويد: اگرچه آلرژي بيماري خطرناکي نيست، مي‌تواند مشکلات بسياري را براي بيماران و هزينه زيادي را براي جامعه ايجاد کند. وي ادامه مي‌دهد: با آنکه از هر پنج نفر يک نفر در طي زندگي خود دچار آلرژي مي شود، خوشبختانه آلرژي‌ها به خوبي قابل تشخيص، پيشگيري و درمان هستند؛ توصيه مي‌شود وقتي فردي براي اولين بار به آلرژي مبتلا مي‌شود به پزشك مراجعه كند، همچنين وقتي بيماري مانع فعاليت فرد شده و وي موفق به يافتن علت آلرژي نشده و يا علائم آلرژي مزمن شود، در اين صورت ممكن است به تست آلرژي نياز داشته باشد.

روش درمان
رايج‌ترين روش تشخيص علت آلرژي، انجام تست پوستي است كه نشان مي‌دهد فرد به کدام آلرژن‌ها حساس است و واكنش نشان مي‌دهد. شايد موثرترين كاري كه فرد مي‌تواند انجام دهد اين است كه وقتي متوجه مي‌شود مبتلا به آلرژي فصلي است از استشمام ذرات معلق جلوگيري كند. مخصوصاً در اوايل صبح در خانه بماند، همچنين پنجره‌هاي خانه و خودرو بسته باشد و در صورت امكان از هر گونه كارهاي محرك در محيط باز مثل چمن‌زني اجتناب كند. دکتر معين در اين خصوص مي گويد: استفاده از ماسك در بهبود علايم حساسيت فصلي تا حدودي موثر است. وي مي افزايد: همچنين داروهايي مانند اسپري‌هاي مورد استفاده از طريق بيني مثل کرومولين، استفاده از آنتي هيستامين‌هاي خوراكي، دكونژستانت‌ها يا داروهاي ضد احتقان و استفاده از اسپري بيني استروئيدي مي تواند در درمان بيماري موثر باشد. البته مصرف هر گونه دارو بايد با تجويز پزشك انجام شود.

کار های مناسب برای رفع حساسيت چيست؟
زندگي مبتلايان به آلرژي بهاره دشوار است. شما نمي توانيد از خانه خارج نشويد؛ حتي اگر هم بتوانيد در خانه بمانيد، مايل به انجام اين کار نيستيد، اما راه هايي وجود دارد که شما را کمتر در معرض گرده قرار مي دهد تا بتوانيد از هواي عالي بهار لذت ببريد. اگر آلرژي بيني غيرفصلي داريد، چشم‌هايتان مي خارد و آب ريزش بيني داريد، بهتر است تا زمان شروع علايم صبر کرده و بعد داروهايتان را شروع کنيد. اما اگر مي دانيد آسم و آلرژي شما فصلي است دو هفته قبل از گرم شدن هوا و انتشار گرده‌هاي علف‌ها و درخت‌ها و چمن‌ها داروهايتان را شروع کنيد. اگر محيط زندگي شما آب و هواي ملايمي دارد، اين احتمال وجود دارد که در اوايل بهمن يا اسفند شاهد سرفه، آبريزش چشم و بيني و سردرد ناشي از آلرژي بيني (رينيت) باشيد. برخي از مبتلايان به آسم، دوران سختي را مي‌گذرانند چون آلرژي مي‌تواند علايم ريوي را هم شعله ور کند.

پيشگيري
در صورتي كه مي‌دانيد به چه گرده گياهي حساس هستيد سعي كنيد در فصل گرده افشاني آن گياه از رفتن به محل‌هاي رويش آن گياه خودداري كنيد. از عينك‌هاي آفتابي براي جلوگيري از وارد شدن گرده‌ها به چشمهايتان استفاده كنيد. داخل بيني‌تان را با سرم نمكي (نرمال سالين) شست‌وشو دهيد. اگر در محل زندگي‌تان گرده‌هاي گياهي در فضا پراكنده مي‌شوند، درها و پنجره‌هاي اتاق خوابتان را در ساعات پيش از ظهر (حدود ساعت 10) و ابتداي غروب (حدود ساعت 7) بسته نگه داريد چرا كه معمولاً اين ساعت‌ها اوج گرده افشاني گياهان است. از رفتن به پارك‌ها يا مزارع به خصوص در زمان غروب خودداري كنيد. براي تعيين كردن اين كه به كدام گرده‌هاي گياهي حساسيت داريد مي‌توانيد به پزشک متخصص آلرژي مراجعه كنيد. دکتر معين با تأکيد بر آموزش از طريق وسايل ارتباط جمعي، به خصوص صدا و سيما و خبرگزاري‌ها، تصريح مي‌کند: آموزش از طرف پزشک به جامعه و بيماران و همچنين اصل پيشگيري از اهميت به سزايي برخوردار است. گرفتن تاريخچه بيماري و انجام حداقل آزمون‌هاي آزمايشگاهي، شرکت در کلاس‌ها و کارگاه‌هايي که انجمن‌هاي علمي مي گذارند نيز از ضرورياتي است که بيماران با رعايت آن به بهبود بيماري خود کمک مي‌کنند. همچنين چاپ خبرنامه، کتابچه و تراکت هاي حاوي مطالب خودآزمايي از سوي انجمن هاي علمي موجب شکل گيري و تقويت فرهنگ سلامتي در کشور مي شود.

توصيه‌هايي براي افراد مبتلا به آلرژي
وي به برخي نکات بهداشتي براي پيشگيري از بروز و يا تشديد علايم بيماري در آغاز بهار و گرده افشاني در افرادي که سابقه آلرژي و يا آسم دارند اشاره كرده و يادآور مي‌شود:
1. اگر علايم شما شديد است، براي تصفيه و تهويه هواي منزل از فيلتر استفاده کنيد. پنجره‌ها را باز نکنيد چون در اين صورت گرده وارد خانه و در تمام خانه پخش مي‌شود. اگر دوست نداريد نسيم بهار در خانه شما بوزد، اثاثيه خانه را مرتب گردگيري کرده و کف خانه را با جاروبرقي تميز کنيد.
2. تا اتمام فصل گرده افشاني از طناب رخت شويي استفاده نکنيد. خشک کردن لباس يا ملحفه‌ها در هواي آکنده از گرده استقبال از علائم آلرژي است.
3. وقتي به خانه مي‌آييد دوش بگيريد و موهايتان را بشوييد. اين کار باعث زدودن گرده‌ها شده و مانع از ورود آنها به تخت خواب شما مي شود (اگر گرده ها وارد رختخواب شود در طول شب باعث آزار شما خواهد شد)
4. فعاليت خارج از خانه خود را بعد از ساعت 10 صبح انجام دهيد. گرده افشاني معمولاً در صبح زود انجام مي شود و تا قبل از 10 صبح بيشترين مقدار گرده در هوا پخش است.
5. داروهاي خود را در دسترس بگذاريد، روزهايي که باد مي وزد گرده‌ها با باد پخش مي‌شود و باعث تشديد علايم شما خواهد شد.
6. در هواي طوفاني خود را در معرض جريان باد قرار ندهيد و پنجره اتاق‌ها و خودرو بسته باشد.
7. اتاق خواب و نشيمن را در سمت رو به آفتاب ساختمان انتخاب کنيد و تعويض ملافه‌ها، جارو و گردگيري به طور منظم انجام شود.
8. از دود سيگار، آتش و اسپند، هواي آلوده، بوهاي تند مانند بوي سرخ کردني‌ها، عطر، رنگ، بنزين، مواد شوينده و نيز گرد وغبار پرهيز کنيد.
9. حشرات مانند انواع سوسک‌ها را با سم پاشي و قارچ‌ها را با جلوگيري از نشت آب و رطوبت در ساختمان از ميان برداريد.
10. از تماس با سگ و گربه، پرندگان و ساير حيوانات اهلي و خونگرم و مواد آنها خودداري کنيد.
11. نيش زنبور در افرادي که به آن آلرژي دارند خطرناک است، پوشيدن لباس‌هاي رنگارنگ و بوي عطر، زنبورها را به خود جذب مي‌کند و شايع‌ترين علت زنبورگزيدگي در کودکان راه رفتن با پاي برهنه در طبيعت است. اگر به نيش زنبور آلرژي داريد بايد حتماً آمپول آدرنالين خود تزريق، را همراه خود داشته باشيد.
12. اگر کودک شما به برخي مواد غذايي آلرژي دارد بايد از مصرف آنها پرهيز شود. شايعترين غذاهاي آلرژي زا، شير گاو و لبنيات، تخم مرغ، غذاهاي دريايي، آجيل (پسته، گردو، فندق، بادام و تخمه)، ميوه‌هاي ترش و يا گرمسيري و ادويه جات هستند که پس از آزمايش طبق نظر پزشک متخصص ممکن است تعدادي از آنها تا مدتي پرهيز داده شود.
13. داروهاي ضدحساسيت، لوازم و اسپري‌هاي آسم و دستورالعمل‌هاي درماني را در سفر و هنگام گردش نيز همراه داشته باشيد.
14. بدون تجويز پزشک، دارويي را مصرف نکنيد، هر گونه حساسيت دارويي را به پزشک اطلاع دهيد و از مصرف داروهاي از تاريخ گذشته خودداري کنيد.
15. بهتر است شما و به ويژه کودکان از تماس نزديک با افرادي که دچار سرماخوردگي هستند، سينوزيت درمان نشده دارند و يا سيگار مي کشند خودداري کنيد!