دکتر حوریه یحیایی*
Hooriye_yahyaei@yahoo.com
در عصر مدرن با یک نگاه اجمالی به اطرافمان، انبوهی از وسایل الکترونیکی دیده میشود که خواسته و ناخواسته، وارد زندگی بشر شده است. با روی کار آمدن نسل جدید فناوریها و رشد سریع تکنولوژی و همچنین عمر کوتاه تجهیزات کامپیوتری و تنوع طلبی جامعه در استفاده از این تجهیزات، بسیاری از ابزارهای الکترونیکی کاربرد خود را از دست داده و نیاز به جایگزین شدن دارند. با افزایش درآمدها، مردم تمایل بیشتری به خرید گوشیهای هوشمند و گجتهای مختلف دارند که این امر سبب انباشته شدن انبوهی از زبالههای الکترونیک شده است.اما آیا تا به حال به این موضوع اندیشیدهاید که با وسایل الکترونیکی و الکتریکی قدیمی چه باید کرد؟ قطعات دستگاههای الکترونیک از رده خارج شده، حاوی بسیاری از مواد و فلزات سنگین خطرناکی هستند که معدوم نمودن و یا بازیافت آنها یکی از معضلات پیش روی جوامع صنعتی و نیمه صنعتی است. پسماندهای الکترونیک 2 درصد حجم پسماندها را به خود اختصاص میدهند که در اثر بازیافت غیر اصولی، بسیار
خطرساز بوده و شیرابههای آنها با نفوذ به زمین در آب نفوذ کرده و مواد سمی خطرناکی وارد آبهای زیرزمینی میکنند.
آمارها نشان میدهد، در حال حاضر، کشورهای توسعه یافتهای مانند آمریکا، اتحادیه اروپا، ژاپن و کره از بزرگترین تولید کنندههای زبالههای الکترونیک بوده و کشورهای چین، هند، پاکستان از جمله واردکنندگان عمده این زبالهها هستند.آسیا؛ بزرگترین قاره در تولید پسماند الکترونیکی در گروههای مختلف از لامپ و قطعات کوچک IT گرفته تا تجهیزات بزرگ هوشمند، بازای هر نفر جمعیت بوده و این قاره ،بطور میانگین 16 میلیون تند پسماند الکترونیک تولید کرده است. سازمان ملل متحد اعلام کرده است که زبالههای الکترونیکی به شدت در سراسر آسیا در حال افزایش بوده و عواقب جدی برای سلامت انسان و محیط زیست در پی خواهد داشت. در کشورما نیز، هر ایرانی بطور متوسط، سالانه 8 کیلوگرم پسماند الکترونیکی شامل انواع موبایل، لپ تاب، تبلت، کامپیوتر رومیزی، یخچال، مایکروویو،تلویزیون، ماشینهای لباسشویی، ظرفشویی، کولر گازی تولید میکنند. در صورتی که پسماندهای رایانهای و الکترونیکی با روش اصولی بازیافت شوند، میتوان، فلزات متعدد با ارزشی را از آنها استخراج نمود.در ساخت قطعات کامپیوترها از طلا و نقره استفاده میشود و اگر بازیافت این پسماندها به طور اصولی انجام پذیرد، میتوان از یک تن زباله تلفن همراه ،مقادیر زیادی طلا، مس، نقره و پلاتین به دست آورد، که این مقادیر با خروجی بسیاری از معادن تولید کننده این فلزات قابل رقابت میباشد. بطوریکه میانگین طلای معادن دنیا، حدود 7.2 گرم بر تن است. اما این میزان در مورد صفحههای مدارچاپی گوشیهای همراه، حدود
دو هزار گرم بر تن است و این بدان معناست که استخراج طلا از این زبالهها به مراتب پرسودتر از فعالیت در معادن محدود طلا است...
همین وزن گوشی تلفن همراه علاوه بر طلا، حدود 100کیلو گرم مس و سه کیلوگرم نقره را در کنار فلزهای دیگر در خود جای داده است.حجم بالای گوشیهای بلا استفاده در دست ایرانیان و رایانههای شخصی قدیمی که از کیس و مانیتور گرفته تا کیبورد و ماوس ،همه نشاندهنده پتانسیل بالای کشور برای بهره برداری هر چه بیشتر از این ثروت است.با این وجود، اما در کشور ما، توجه چندانی به بازیافت زبالههای الکترونیک نمی شود و حتی متاسفانه مرکز بازیافت زبالههای الکترونیکی در مشهد که به اهتمام جوانان و مهندسین سرآمد دانشگاهی راه اندازی شده بود در سالهای اخیر با بی توجهی مسئولان به تعطیلی کشیده شده است. شاید جمع آوری زبالههای الکترونیک در کشور کمی سخت و پیچیده بنظر رسد. چرا که از یک طرف، مراکز و ادارات دولتی، بخش اصلی تولید زبالههای الکترونیکی هستند که به دلیل ساز و کار دولتی بودن آنها، کار جمع آوری این زبالهها را دشوار میسازد و از سمت دیگر، نیاز به تبلیغات گستردهای برای آگاهی مردم از این زبالههای ثروت ساز داریم تا کمپینهای مردمی در سراسر کشور، توجه جامعه را به این موضوع جلب نمایند.