* مهندس محمد حسن لطفی
در تاریخ آموزش و پرورش، کتاب‌های درسی همواره به عنوان ستون فقرات انتقال دانش رسمی شناخته شده‌اند. با این حال، یکی از انتقادات مکرر و پایدار به این کتاب‌ها، غلبه‌ی محتوای خشک، انتزاعی و غالبا دور از کاربردهای عملی بر آنهاست. حجم عظیم مطالب تئوری که گاه بی‌ارتباط با زندگی روزمره و نیازهای واقعی دانش‌آموزان به نظر می‌رسد، نه تنها می‌تواند باعث خستگی و کاهش انگیزه‌ی یادگیری شود، بلکه این پرسش جدی را مطرح می‌کند که آیا نظام آموزشی فعلی، به‌درستی نسل جوان را برای دنیایی پیچیده و در حال تغییر آماده می‌سازد یا خیر. اینجاست که طلوع عصر جدیدی از فناوری، یعنی پیشرفت‌های خیره‌کننده در حوزه هوش مصنوعی، می‌تواند نقطه عطفی تاریخی در این زمینه محسوب شود. هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار تحول‌آفرین، این قابلیت را دارد که نه تنها بر محدودیت‌های محتوای تئوریک غالب فائق آید، بلکه دریچه‌ای به سوی خلق جهان‌های کاملاً جدیدی از تولید محتوا و خلق فرصت‌های اقتصادی بی‌سابقه بگشاید.
کتاب‌های درسی سنتی، به دلایل ساختاری و تاریخی، اغلب در دام تئوری‌پردازی صرف گرفتار می‌شوند. عوامل متعددی در این امر دخیل است: فرآیندهای طولانی و پرهزینه‌ی تالیف و بازنگری که باعث می‌شود محتوا به سرعت از پیشرفت‌های روز علوم و فناوری عقب بماند؛ رویکرد یکسان‌سازی شده که در نظر گرفتن تفاوت‌های فردی، سبک‌های یادگیری و زمینه‌های فرهنگی و جغرافیایی دانش‌آموزان را دشوار می‌سازد و همچنین ماهیت مکتوب و ایستای کتاب که ارائه‌ی تجربیات تعاملی، چندحسی و مبتنی بر حل مسئله را محدود می‌کند. در نتیجه، شکافی عمیق بین آنچه در کلاس درس آموخته می‌شود و مهارت‌هایی که در بازار کار و زندگی اجتماعی امروز مورد نیاز است، پدیدار گشته. دانش‌آموخته‌ای که حجم انبوهی از فرمول‌های فیزیک یا رویدادهای تاریخی را حفظ کرده، ممکن است در برقراری ارتباط موثر، تفکر انتقادی، نوآوری یا کار با فناوری‌های نوین دچار مشکل باشد. این ناکارآمدی، هزینه‌ی سنگینی هم برای افراد و هم برای جامعه در بر دارد.
پیشرفت هوش مصنوعی، به ویژه در شاخه‌هایی مانند پردازش زبان طبیعی (NLP)، بینایی ماشین و یادگیری عمیق، این ظرفیت را دارد که این پارادایم را از بنیان دگرگون سازد. هسته‌ی این تحول، توانایی هوش مصنوعی در “تولید محتوا” است. اما این تولید محتوا به هیچ وجه محدود به بازنویسی متون قدیمی نیست. هوش مصنوعی می‌تواند محتوای آموزشی کاملا شخصی‌سازی شده خلق کند. تصور کنید سامانه‌ای هوشمند که با تحلیل سطح دانش، نقاط قوت و ضعف، سرعت یادگیری و حتی علائق هر دانش‌آموز، درس‌نامه‌ها، تمرین‌ها و مسائل منحصربه‌فردی را برای او تولید می‌کند. 
دیگر خبری از کتاب یکسان برای همه نیست. هر دانش‌آموز مسیر یادگیری خود را طی می‌کند. 
ادامه در صفحه 8