* رضا فرد راد
این روزها این یکی از صحنه های آشنا در هر خانه ای است. کسی سرفه می‌کند یا از سردردی گذرا گله می‌کند. در یک چشم به هم زدن، فضای اتاق تبدیل به یک کلینیک مجازی می‌شود. یکی با قطعیت از درمان گیاهی مادربزرگ می‌گوید، دیگری نتیجهٔ یک آزمایش پزشکی مرتبط را که ماه گذشته خوانده روایت می‌کند، و نوجوان خانواده با نمایش ویدیویی از یک پزشک اینفلوئنسر خارجی، نسخه‌ای قطعی و جهانی پیش می‌کشد. همه اظهارنظر می‌کنند، همه مطمئن‌اند، و تنها چیزی که در این میان غایب است، سکوت فروتنانه در برابر پیچیدگیِ کار بدن انسان و احترام به مرزی است که بین حدس و یقین، بین نظر شخصی و تشخیص تخصصی وجود دارد. این صحنهٔ روزمره، دریچه‌ای است به جهان بزرگ‌تری که در آن، دسترسی بی‌سابقه به انبوه اطلاعات، توهمی خطرناک از تخصص در اذهان عمومی ایجاد کرده است؛ توهمی که ریشه‌هایش نه در ژرفای دانش، که در سطحِ درخشانِ صفحات نمایشگر ریشه دوانده است.
این پدیده، محصول مستقیم عصری است که داده‌ها مانند هوا در اطرافمان جریان دارند. با چند حرکت انگشت، می‌توانیم به ظاهر، از رازهای ژنتیک تا پیچیدگی‌های اقتصاد کلان را بکاویم. اما این دسترسی سحرآمیز، تفاوت بنیادین میان  اطلاعات پراکنده  و  دانش سامان‌یافته  را در پس‌زمینه محو می‌کند. اطلاعات، مانند آجرهایی انبوه و نامنظم است. تخصص، اما، تواناییِ چیدن این آجرها بر اساس نقشه‌ای دقیق و آزموده شده برای ساخت بنایی استوار است. نقشه‌ای که حاصل سال‌ها تجربهٔ مستقیم، مواجهه با موارد استثنا، درس‌گرفتن از خطاها و درونی‌کردن یک چارچوب تحلیلی منسجم است. وقتی فردی با مطالعهٔ چند مقالهٔ پزشکی آنلاین، خود را برای تفسیر علائم بدنش مجهز می‌پندارد، در واقع تنها مشتی آجر را در دست فشرده است، بدون آنکه ذهنیتی از طرح نهایی ساختمان داشته باشد. او ممکن است نام بیماری‌ها را بداند، اما توانایی تشخیص تفاوت‌های ظریف در بیان آنها را ندارد. ممکن است آمارهایی را بخواند، اما فاقد ابزارهای ذهنی برای سنجش اعتبار آن آمارها یا تطبیقشان با شرایط ویژهٔ خود است. اینجاست که  توهم تخصص  متولد می‌شود: احساسی که ما را از درک عمیقِ نادانی‌مان بازمی‌دارد.
خطر این توهم تنها به حیطهٔ سلامت محدود نمی‌ماند. در امور حقوقی، فردی که با جستجوی چند ماده قانون و پروندهٔ مشابه، به مصاف دستگاه قضا می‌رود، از هنر تفسیر قوانین، پیچیدگی‌های رویه‌ای و تاکتیک‌های دفاع که در بافت تجربه زیسته می‌گنجد، بی‌بهره است. در تربیت کودک، پدر و مادری که هر رفتار فرزندشان را با فهرست علائم خوانده شده در اینترنت می‌سنجند، ممکن است در دام برچسب‌زنی‌های شتابزده بیفتند و از درک منحصربه‌فرد بودن روند رشد او بازبمانند. در حوزه‌های فنی مانند برق یا خودرو، اعتماد به آموزش‌های ویدیویی کوتاه ممکن است به قیمت نادیده گرفتن ایمنی و خطرات پنهان تمام شود. در همهٔ این موارد، اطلاعات سطحی و فوری، جایگزین خردِ حاصل از تامل طولانی و تعامل با واقعیت چندبعدی می‌شود. ما با تصور داشتن یک نقشه، بی‌محابا به دل سرزمین ناشناخته می‌زنیم، غافل از اینکه آن نقشه ممکن است ناقص، کهنه یا برای این جغرافیای خاص طراحی نشده باشد.
ادامه در صفحه 2