صادرات فرش دستباف ایران به ۳۰ میلیون دلار سقوط کرده؛ رقمی که از افول جایگاه جهانی این هنر-صنعت حکایت دارد و زنگ خطری جدی برای سیاست‌گذاران و فعالان این حوزه را به صدا درآورده است.به گزارش مهر، صادرات بیش از ۳۰ میلیون دلاری فرش دستباف ایران به ۶۱ کشور جهان در سال جاری، در مقایسه با گذشته طلایی این هنر-صنعت، تصویری روشن از افول تدریجی جایگاه جهانی آن ترسیم می‌کند؛ صنعتی که زمانی نه‌تنها یکی از اصلی‌ترین نمادهای هویت فرهنگی ایران بود، بلکه سهمی تعیین‌کننده در ارزآوری غیرنفتی کشور داشت.
بر اساس تازه‌ترین آمارهای منتشرشده از سوی مرکز ملی فرش ایران، از ابتدای سال جاری تاکنون هزار و ۷۳۷ تن فرش دستباف ایرانی به ۶۱ کشور صادر شده و ارزش این صادرات به بیش از ۳۰ میلیون دلار رسیده است. این تنوع جغرافیایی بازارهای هدف نشان می‌دهد که فرش ایرانی همچنان در سبد کالایی بسیاری از کشورها حضور دارد، اما فاصله چشمگیر این رقم با صادرات چند صد میلیون دلاری دهه‌های گذشته، زنگ هشداری جدی برای سیاست‌گذاران و فعالان این حوزه به شمار می‌رود.
فاصله معنادار با دوران اوج
نگاهی به کارنامه صادراتی نه‌چندان دور فرش دستباف، عمق این عقب‌نشینی را آشکارتر می‌کند. در سال ۱۳۹۶ ارزش صادرات این محصول به حدود ۴۲۶ میلیون دلار رسید؛ رقمی که هرچند نسبت به دهه‌های قبل روندی کاهشی داشت، اما همچنان جایگاه ایران را به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی حفظ می‌کرد. حتی از سال ۱۳۷۴ به بعد که صادرات نسبت به سال‌های اوج پیش از آن کاهش یافت، هیچ‌گاه به کمتر از ۵۰۰ میلیون دلار نرسید. در آن سال‌ها که کل صادرات غیرنفتی کشور بین۵ تا ۷ میلیارد دلار در نوسان بود، فرش دستباف سهم قابل‌توجهی در ارزآوری داشت و ایران همچنان نخستین صادرکننده این محصول در جهان محسوب می‌شد.با ورود به دهه ۹۰ اما روند نزولی شتاب گرفت. تشدید تحریم‌های بین‌المللی، محدودیت‌های بانکی و مشکلات نقل‌وانتقال ارز، نخستین ضربه‌های جدی را وارد کرد. ارزش صادرات از ۴۲۷.۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۱ به ۲۹۰ میلیون دلار در سال ۱۳۹۴ کاهش یافت. این کاهش بیش از ۱۳۰میلیون دلاری در فاصله سه سال، نشانه‌ای از تضعیف تدریجی دسترسی ایران به بازارهای جهانی بود. اما در سال ۱۳۹۶ صادرات مجدد اوج گرفت و رقم ۴۲۶ میلوین دلار را ثبت کرد.
خروج ایالات متحده از توافق هسته‌ای و بازگشت تحریم‌ها، نقطه عطف دیگری در این مسیر نزولی به شمار می‌رود. با روی کار بودن دولت دونالد ترامپ، فرش ایرانی در نخستین فهرست کالاهای تحریمی قرار گرفت و مسیر صادرات به یکی از مهم‌ترین بازارهای هدف عملاً مسدود شد. بازار آمریکا که سال‌ها مقصد بخش قابل‌توجهی از فرش‌های نفیس ایرانی بود، ناگهان از دسترس صادرکنندگان خارج شد. نتیجه این تحولات، سقوط صادرات به کمتر از ۷۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۸ بود؛ رقمی که نسبت به سال‌های پیش از آن کاهش شدیدی را نشان می‌داد.روند نزولی در سال‌های بعد نیز ادامه یافت. در سال ۱۴۰۱ تنها ۵۰.۷ میلیون دلار صادرات ثبت شد؛ رقمی که بیانگر کاهش ۷۸ درصدی نسبت به سال ۱۳۹۷ و افتی نزدیک به ۹۸ درصدی (به قیمت جاری) نسبت به سال ۱۳۷۳ است. در سال ۱۴۰۲ این عدد به کمتر از ۵۰ میلیون دلار رسید و در سال۱۴۰۳ با ثبت ۴۱.۷ میلیون دلار، رکورد تازه‌ای از کاهش به جا گذاشت.بررسی روند سال‌های اخیر نشان می‌دهد کاهش تدریجی از سال ۱۴۰۱ آغاز شد؛ صادرات در سال ۱۴۰۲ با افتی ملایم به ۴۹ میلیون دلار رسید، اما از ۱۴۰۳ به بعد شرایط به‌وضوح بحرانی‌تر شد و رقم ۴۱.۷ میلیون دلار ثبت شد.
ادامه در صفحه 4