* سعیده اسکندری
بازار ارز ایران در این روزها شرایط ملتهبی را تجربه می کند. قیمت هر دلار آمریکا به بیش از 225 هزار تومان افزایش یافته است. موضوعی که در نوع خود یک رکوردزنی قابل‌توجه به نظر می‌رسد. افزایش قیمت ارز بار دیگر موجب شده بسیاری از صاحب‌نظران و کارشناسان اقتصادی به واکاوی دلایل و پیامدهای این مساله بپردازند. افزایش لجام‌گسیخته نرخ ارز، حامل پیامدهای منفی است که توجه به آن ها ضروری به نظر می رسد.
واقعیت این است که افزایش نرخ ارز در اقتصاد ایران دیگر صرفا یک اتفاق در بازار ارز نیست، بلکه پدیده‌ای است که می‌تواند آثار گسترده‌ای بر تولید، مصرف، سرمایه‌گذاری و معیشت خانوارها بر جای بگذارد. در اقتصادی که بخش قابل توجهی از مواد اولیه، کالاهای واسطه‌ای، تجهیزات و ماشین‌آلات مورد نیاز تولید از خارج تامین می‌شوند، افزایش نرخ ارز به سرعت هزینه فعالیت بنگاه‌های اقتصادی را افزایش می‌دهد و در نهایت می‌تواند به رشد قیمت کالاها و خدمات منجر شود.یکی از مهم‌ترین پیامدهای افزایش نرخ ارز، افزایش هزینه تولید است. حتی بنگاه‌هایی که مستقیما واردکننده نیستند نیز از این شرایط تاثیر می‌پذیرند زیرا بخشی از زنجیره تولید آنها به نهاده‌هایی وابسته است که قیمت شان با نرخ ارز تغییر می‌کند. افزایش هزینه مواد اولیه، قطعات، تجهیزات و حمل‌ونقل در نهایت قیمت تمام‌شده محصولات را بالا می‌برد. در چنین شرایطی، تولیدکننده میان دو انتخاب دشوار قرار می‌گیرد: یا باید افزایش قیمت محصول و کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده را بپذیرد یا با حفظ قیمت، از حاشیه سود خود بکاهد. انتخابی که در بسیاری از موارد می‌تواند ادامه فعالیت بنگاه اقتصادی را دشوار کند.
افزایش نرخ ارز همچنین می‌تواند به تشدید تورم منجر شود. تغییرات بازار ارز علاوه بر اثر مستقیم بر کالاهای وارداتی، از مسیر انتظارات نیز بر قیمت‌ها اثر می‌گذارد. هنگامی که فعالان اقتصادی انتظار افزایش بیشتر نرخ ارز را داشته باشند، ممکن است خرید مواد اولیه، کالا و حتی دارایی‌های مختلف را زودتر انجام دهند. همین رفتار می‌تواند تقاضا را افزایش داده و زمینه رشد بیشتر قیمت‌ها را فراهم کند.پیامد مهم دیگر، کاهش سرمایه‌گذاری است. سرمایه‌گذار برای تصمیم‌گیری به چشم‌اندازی نسبتا روشن از هزینه‌ها و درآمدهای آینده نیاز دارد. نوسان شدید نرخ ارز این پیش‌بینی را دشوار می‌کند. تولیدکننده‌ای که نمی‌داند چند ماه بعد ماشین‌آلات، مواد اولیه یا تجهیزات مورد نیاز خود را با چه قیمتی تهیه خواهد کرد، ممکن است اجرای طرح‌های توسعه‌ای را به تعویق بیندازد. در نتیجه، افزایش نااطمینانی می‌تواند سرمایه‌ها را از فعالیت‌های مولد دور کند و به سمت فعالیت‌های کوتاه‌مدت و غیرمولد سوق دهد.در این میان، افزایش نرخ ارز الزاما به معنای بهبود وضعیت تمام صادرکنندگان نیز نیست. اگر یک صنعت برای تولید محصول خود به مقدار زیادی مواد اولیه و تجهیزات وارداتی وابسته باشد، افزایش درآمد حاصل از صادرات ممکن است همزمان با افزایش هزینه‌های تولید خنثی شود. 
ادامه در صفحه 2