* علی رضایی 
کارشناس انرژی
نگاهی به استانداردهای زندگی در کشورهای توسعه‌یافته، به‌وضوح نشان‌دهنده یک تفاوت بنیادین در «فرهنگِ مواجهه با انرژی» است؛ تفاوتی که نه حاصل موهبت‌های اقلیمی، بلکه برآمده از زنجیره‌ای منسجم از سیاست‌گذاری‌های هوشمند، آگاهی‌بخشی عمومی و پذیرش فناوری‌های نوین است.در حالی که در آن سوی مرزها، «بهینه‌سازی» به مثابه یک پارادایم اقتصادی و اخلاقی در تاروپود ساختمان‌ها و صنایع تنیده شده است، ما در ایران همچنان در چنبره الگوهای سنتی و پرهزینه گرفتار مانده‌ایم. اتکا به نرخ‌های یارانه‌ای به‌جای توسعه سیستم‌های مدیریت هوشمند انرژی و فقدان برنامه‌های کلان برای اصلاح رفتار مصرفی، موجب شده است تا منابع ملی در حرکتی فرساینده، به هدر برود.
اصلاح این رویه، نیازمند عزمی است که از «بسترهای سخت‌افزاری» (مانند ترموستات‌های هوشمند و عایق‌کاری مدرن) تا «زیرساخت‌های نرم‌افزاری» (فرهنگ‌سازی و آموزش) را در بر گیرد. وقت آن رسیده است که سیاست‌گذارِ ایرانی، «صرفه‌جویی» را نه به عنوان یک توصیه اخلاقی، بلکه به عنوان یک «ضرورتِ حاکمیتی» بازتعریف کند و با الگوبرداری از تجارب موفق جهانی، از هدررفت ثروت ملی در کوره‌ی عادت‌های غلط جلوگیری نماید.
هر ایرانی که یک سفر هر چند کوتاه به یکی از کشورهای اروپایی و سایر کشورهای توسعه یافته داشته باشد در همان لحظات اول به تفاوت ملموس مصرف انرژی در آن ها نسبت به آنچه در کشور ما می گذرد ، خواهد رسید. متاسفانه در این سال ها هرگز دولتمردان برنامه ای برای ایجاد فرهنگ مصرف بهینه در کشور نداشته اند و تنها در چند سال اخیر برنامه های مشوقی هر چند ضعیف در این حوزه به گوش می رسد. 
در حالیکه در کشورهای توسعه یافته به منظور صرفه جویی در مصرف گاز و وسایل گرمایشی اقدامات متنوعی را انجام می ‌دهند. این اقدامات شامل بهینه ‌سازی فناوری، افزایش اطلاعات و آگاهی عمومی، تشویق به استفاده از منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر، تغییر الگوی مصرف و توسعه سیستم‌های هوشمند مصرف انرژی و غیره است. 
کشورهای توسعه یافته در راستای صرفه جویی در مصرف گاز و وسایل گرمایشی، تمرکز خود را بر بهینه‌ سازی فناوری‌های مرتبط با این حوزه قرار می‌دهند. طراحی و تولید وسایل گرمایشی با راندمان بالا، مانند تلفن های هوشمند، ترموستات هوشمند و دستگاه های کنترل هوشمند مصرف انرژی ، از جمله این اقدامات است. همچنین، بهینه ‌سازی فناوری در صنایع مختلف به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانه ‌ای و بهبود کارایی سیستم‌های انتقال و توزیع گاز نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
یکی از راهکارهای مهم در جهت صرفه جویی در مصرف گاز و وسایل گرمایشی، افزایش اطلاعات و آگاهی عمومی است. کشورهای توسعه یافته اقداماتی را برای آموزش و آگاهی ‌بخشی به افراد در خصوص روش‌های صحیح استفاده از گاز و وسایل گرمایشی، کاهش تلفات انرژی و افزایش کارایی مصرف انرژی انجام می‌دهند. این اقدامات شامل برگزاری کمپین‌های آموزشی، ارائه راهنماها و مشاوره‌های فنی، تهیه متریال‌های آموزشی و ترویج فناوری ‌های صرفه‌جویی در مصرف انرژی است. 
کشورهای توسعه یافته بر اهمیت استفاده از منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر تأکید می ‌کنند. این کشورها به منظور صرفه جویی در مصرف گاز و وسایل گرمایشی، سرمایه ‌گذاری در زمینه تولید انرژی پاک مانند انرژی خورشیدی، بادی، آبی و بیوگاز را انجام می‌دهند. همچنین، تشویق به استفاده از سیستم‌های گرمایشی مبتنی بر گرمایش زمینی، پمپ‌ های حرارتی و سیستم‌های تولید گرمایش و برق تلفیقی (کوژنراسیون) نیز در این راستا بوده است. 
کشورهای توسعه یافته بر اصلاح و تغییر الگوی مصرف نیز تمرکز دارند. این کشورها سیاست‌ها و برنامه‌هایی را اجرا می‌کنند که به تشویق مصرف کمتر گاز و وسایل گرمایشی منجر می‌شوند. از اینرو پوشش مناسب در فصل سرما در خانه ها از بدیهیات است. در حالیکه هنوز  نیاز به عملکرد مناسب در این حوزه در کشور به وفور به چشم می خورد. برخی از این سیاست‌ها شامل تعرفه‌ های انرژی براساس مصرف، تشویق به استفاده از وسایل گرمایشی با راندمان بالا و تعیین استانداردهای کارایی انرژی برای وسایل گرمایشی هستند. همچنین، تشویق به استفاده از وسایل گرمایشی جمعی و مشترک در ساختمان‌ها و توسعه سیستم‌های مبتنی بر انرژی جمعی نیز از اقدامات مهم در این زمینه است.
کشورهای توسعه یافته به منظور صرفه جویی در مصرف گاز و وسایل گرمایشی، سیستم‌های هوشمند مصرف انرژی را توسعه می‌دهند. این سیستم‌ها به کمک فناوری‌های ارتباطات و اطلاعات، قابلیت کنترل و مدیریت هوشمند مصرف انرژی را فراهم می‌کنند. مثال‌هایی از این سیستم‌ها شامل سیستم‌های خانه هوشمند با قابلیت کنترل و مدیریت مصرف گاز و وسایل گرمایشی، سیستم‌های اتوماسیون ساختمان با قابلیت تنظیم خودکار دما و سیستم‌های مانیتورینگ مصرف انرژی در ساختمان‌ها و صنایع است.
این کشورها سال هاست که به این تجارب مهم دست یافته اند که برای اصلاح هر رفتاری باید ابتدا فرهنگ سازی مناسبی در جامعه ایجاد کرد و با ایجاد بسترهای مناسب در این راستا به بهینه سازی مصرف دست پیدا کرد.