* علیرضا رحمانی  
کارشناس حوزه تجارت خارجی
گاز ترکمنستان می تواند نه فقط یک راه عبور از زمستان سخت بلکه یکی از لنگرهای ثبات تجارت منطقه‌ای گاز ایران باشد.وقتی دمای هوا در روزهای زمستانی سقوط می‌کند، شبکه گاز کشور وارد سخت‌ترین آزمون خود می‌شود؛ آزمونی که در آن فاصله میان تولید و مصرف می‌تواند از یک عدد در گزارش‌های کارشناسی، به مسئله‌ای ملموس در خانه‌ها، کارخانه‌ها و نیروگاه‌ها تبدیل شود. در چنین شرایطی، هر میلیون مترمکعب گاز اهمیت پیدا می‌کند و کوچک‌ترین اختلال در تولید یا انتقال می‌تواند فشار مضاعفی بر شبکه وارد کند.
اهمیت این مسئله برای ایران دوچندان است؛ چراکه بخش بزرگی از سبد انرژی کشور به گاز طبیعی وابسته است و بخش قابل‌توجهی از تولید گاز نیز در پارس جنوبی متمرکز شده است. آسیب به بخشی از زیرساخت‌های تولید در جنگ تحمیلی دوم و سوم، کاهش تولید و افزایش شکاف میان عرضه و تقاضا را به دنبال داشته است. هرچند با مجموعه‌ای از اقدامات از جمله تعمیرات و بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، مدیریت مصرف و توقف صادرات تلاش شده فشار بر شبکه کاهش یابد، اما برآوردها نشان می‌دهد در ماه‌های سرد سال همچنان احتمال وجود ناترازی روزانه حدود 50 تا 60 میلیون مترمکعب نسبت به سال گذشته وجود دارد.این شکاف کوچک نیست. در روزهای سرد، ناترازی گاز ابتدا خود را در فشار بر خانوارها، خدمات عمومی و کسب‌وکارهای کوچک نشان می‌دهد و در ادامه می‌تواند به صنایع برسد. محدودیت گاز صنایع به معنای کاهش تولید، افزایش هزینه‌های عملیاتی، اختلال در زنجیره تأمین و در نهایت فشار بیشتر بر تولید و صادرات کشور است. از سوی دیگر، وقتی گاز کافی به نیروگاه‌ها نمی‌رسد، گازوئیل به‌عنوان سوخت جایگزین وارد مدار می‌شود؛ سوختی که می‌توانست به جای مصرف داخلی، صادر شود و برای کشور درآمد ارزی ایجاد کند. برآوردهای انجام‌شده نشان می‌دهد استفاده از گاز وارداتی به جای گازوئیل در نیروگاه‌ها می‌تواند از حدود 6 میلیارد دلار زیان ارزی سالانه جلوگیری کند.در چنین شرایطی، واردات گاز دیگر صرفاً یک گزینه تجاری نیست؛ بلکه می‌تواند به‌عنوان یک ابزار مکمل برای عبور از پیک مصرف زمستانی مورد توجه قرار گیرد. افزایش تولید داخلی و اصلاح الگوی مصرف، راهکارهای ضروری و بلندمدت هستند، اما اجرای آنها زمان می‌برد. واردات، در مقابل، می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از شکاف عرضه و تقاضا را پوشش دهد؛ به‌ویژه در مناطقی که دسترسی به منابع جایگزین محدودتر است.
اهمیت همکاری با ترکمنستان و توسعه تجارت منطقه‌ای
در میان گزینه‌های منطقه‌ای، ترکمنستان از مزیت مهمی برخوردار است: ایران و ترکمنستان سال‌هاست از طریق خطوط انتقال موجود با یکدیگر تبادل گاز دارند. وجود زیرساخت و سابقه همکاری، به این معناست که افزایش واردات الزاماً به معنای ساخت یک مسیر کاملاً جدید نیست. همجواری دو کشور و نزدیکی منابع ترکمنستان به شمال و شمال‌شرق ایران نیز می‌تواند این مسیر را از نظر زمان و هزینه انتقال، به گزینه‌ای قابل‌اتکا تبدیل کند.اما اهمیت همکاری با ترکمنستان نباید فقط در تأمین چند میلیون مترمکعب گاز بیشتر خلاصه شود. 
ادامه در صفحه 2