* آرش حسینی
سیزده آبان در تاریخ ایران تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ یادآور سه رویداد است که در فاصله ۱۵ سال، مسئله استقلال و عزت ملی را به متن زندگی مردم آورد. از تبعید امام خمینی در سال ۱۳۴۳ تا اعتراض دانش‌آموزان در سال ۱۳۵۷ و تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸، یک پرسش تکرار می‌شد: سرنوشت ایران را چه کسی باید تعیین کند؟ در سیزدهم آبان ۱۳۴۳، امام خمینی (ره) پس از اعتراض به قانون مصونیت قضایی مستشاران نظامی آمریکایی، به ترکیه تبعید شد. آن اعتراض صرفاً اختلاف بر سر یک مصوبه نبود. مسئله این بود که چرا باید اتباع کشوری دیگر در ایران از امتیازاتی برخوردار باشند که با اصل برابری در برابر قانون و شأن ملت ایران سازگار نیست؟ حکومت منحوس پهلوی به جای پاسخ به این مطالبه، امام را تبعید کرد.
چهارده سال بعد، در سیزدهم آبان ۱۳۵۷، اعتراض دانش‌آموزان و دانشجویان در اطراف دانشگاه تهران با تیراندازی نیروهای حکومت پهلوی روبرو شد و شماری به شهادت رسیدند. به همین خاطر است که روز دانش‌آموز یادآور نسلی است که در برابر سرنوشت کشور بی‌تفاوت نماند و بزرگداشت آنان فقط با برگزاری یک مراسم سالانه کامل نمی‌شود؛ باید به دانش‌آموز امروز تاریخ را دقیق آموخت و فرصت پرسیدن، اندیشیدن و تشخیص دادن داد.سیزدهم آبان ۱۳۵۸، دانشجویان پیرو خط امام سفارت آمریکا را تسخیر کردند؛ رویدادی که در ادبیات انقلاب اسلامی «تسخیر لانه جاسوسی» و «انقلاب دوم» نام گرفت. در نگاه کشورمان این اقدام واکنشی به سابقه مداخلات واشنگتن در ایران، از جمله نقش آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد و حمایت از حکومت مخلوع پهلوی، و تلاشی برای جلوگیری از تکرار وابستگی بود. دانشجویان با این اقدام به دنیا فهماندند که انقلاب اسلامی نباید به تغییر چهره حکومت محدود شود و استقلال سیاسی همچنان زیر سایه قدرت خارجی باقی بماند.
این نگاه، مخالفت با سیاست‌های مداخله‌جویانه دولت آمریکا را از دشمنی با مردم آن کشور جدا می‌کند؛ استقلال نیز به معنای بستن درهای ارتباط با جهان نیست.اما استقلال را نمی‌توان فقط با یادآوری گذشته حفظ کرد. کشوری که می‌خواهد در برابر فشار و تحمیل خارجی بایستد، به اقتصاد توانمند، علم پیشرفته، مدیریت کارآمد و اعتماد مردم نیاز دارد. ضعف تولید، فساد، تبعیض و ناکارآمدی، توان مقاومت ملی را فرسوده می‌کند. مبارزه با سلطه‌طلبی، بدون تلاش جدی برای حل مشکلات مردم، به شعاری کم‌اثر تبدیل می‌شود.مسئولانی که از عزت ایران سخن می‌گویند، باید این عزت را در رفتار خود با شهروندان نیز نشان دهند. مردم حق دارند عدالت، صداقت و پاسخ‌گویی بخواهند. دفاع از آرمان‌های انقلاب، به معنای نادیده گرفتن کاستی‌ها نیست؛ اصلاح کاستی‌ها بخشی از مسئولیت پاسداری از همان آرمان‌هاست.
نسل تازه نیز برای پذیرفتن یک باور، به استدلال نیاز دارد. باید بداند چرا استقلال مهم است و چگونه می‌توان با جهان تعامل کرد، بی‌آنکه حق تصمیم‌گیری کشور واگذار شود.سیزده آبان، روز ایستادگی در برابر سلطه است. نسل دیروز برای به دست آوردن استقلال هزینه داد؛ وظیفه امروز ما آن است که آن استقلال را با عدالت، پیشرفت، آگاهی و خدمت واقعی به مردم حفظ کنیم.و تردیدی در این نگاه نیست که عزت ملی وقتی ماندگار می‌شود که هم در برابر قدرت خارجی و هم در زندگی روزمره مردم معنا داشته باشد.