* ناصر رسولی
در خیلی از سازمانها، یکی از دردسرهای همیشگی فاصله بین «حضور» کارمند و «عملکرد» واقعی اوست. کارمندی سر وقت میآید، مقررات را رعایت میکند و ظاهراً کارهای محولشده را هم انجام میدهد؛ اما آیا همین برای داشتن وجدان کاری کافی است؟
کیفیت کار سازمان را نمیشود فقط با ساعت ورود و خروج، تعداد نامهها یا حجم فعالیتهای ثبتشده مورد سنجش و ارزیابی قرار داد. بخش مهمی از بهرهوری به تعهد وباور نیروی انسانی باز میگردد؛ به اینکه کارمند حتی وقتی مدیر در محل کار او حضور ندارد، باز هم همان دقت و مسئولیت پذیری در حسن اجرای وظایف محوله را داشته باشد.
وجدان کاری؛ فراتر از یک الزام اداری
در مدیریت منابع انسانی، مفهومی داریم به نام وظیفهشناسی یا Conscientiousness که به مسئولیتپذیری، نظم، قابل اعتماد بودن، پیگیری کارها و پایبندی به تعهدات اشاره دارد. این ویژگی یکی از شاخصهای مهم برای پیشبینی عملکرد شغلی است.البته وجدان کاری فقط خصلت شخصی نیست. فرهنگ سازمان، سبک مدیریت، نظام ارزیابی عملکرد و احساس مسئولیتی که در کارکنان شکل میگیرد هم در آن نقش دارند. فرق است بین کسی که کار را فقط برای فرار از تذکر مدیر، کسب درآمد مالی و حقوق و مزایاانجام میدهد و آن شخصی که کیفیت کار برایش به عنوان بخشی انکار ناپذیر از هویت حرفهای او شده است.
نگاه قرآن؛ مسئولیت انسان حتی در غیاب ناظر
قرآن کریم در آیه ۳۶ سوره اسراء میفرماید:
«وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا»
از چیزی که به آن علم نداری پیروی نکن؛ گوش و چشم و دل، همه مورد پرسش قرار میگیرند.
این آیه مسئولیت انسان را به رفتارهای آشکار محدود نمیکند. آدم در برابر شنیدهها، دیدهها، اندیشهها و کارهایش مسئول است. در محیط اداری هم همین معنا روشن است: کارمند در برابر وظیفهای که پذیرفته، اطلاعاتی که دارد، تصمیمی که میگیرد و خدمتی که به مردم ارائه میدهد مسئول است؛ حتی اگر در آن لحظه هیچ مدیری عملکردش را بررسی نکند.
آیه ۷ و ۸ سوره زلزال هم همین منطق را کامل میکند:
«فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ- وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ»
هر کس به اندازه ذرهای کار نیک انجام دهد، آن را میبیند و هر کس به اندازه ذرهای کار بد انجام دهد، آن را میبیند.
این آیات پشتوانه خوبی برای ساختن فرهنگ مسئولیتپذیریاند؛ فرهنگی که در آن ارزش کار فقط به گرفتن مزد، دیدهشدن و تشویقشدن وابسته نیست.
ادامه در صفحه 8