* مهندس امین رشیدی
اگر بخواهیم نگاهی عمیق و متفاوت به مفهوم ماندگاری در کسبوکار بیندازیم، شاید بهترین راه، بازگشت به عقب و نگاه کردن به ویرانههای تمدنهای باستانی باشد .چرا که کارآفرینی در جوهره خود، تلاشی برای خلق چیزی است که فراتر از زمان حضور فرد، به حیات خود ادامه دهد. تمدنهای بزرگی همچون ایران، مصر باستان، بینالنهرین تنها با تکیه بر شانس رشد نکردند، بلکه بر پایه ساختارهای بسیار دقیق، مدیریت منابع و ایجاد سیستمهایی بنا شدند که حتی پس از فروپاشی پادشاهانشان، باز هم اثرشان بر جهان باقی ماند. اولین و مهمترین درسی که یک کارآفرین میتواند از این تمدنها بیاموزد، مفهوم ساخت زیرساخت به جای بنا کردن بنا است.
تمدنهای باستانی میدانستند که اگر بخواهند در محیطهای سخت مثل بیابانهای مصر یا دشتهای بین دو رودخانه رشد کنند، نباید تنها به ساختن معابد یا کاخهای باشکوه بسنده کنند، بلکه باید سیستمهای آبیاری، جادهها و قوانین مدنی ایجاد کنند که ستون فقرات جامعه باشند. در دنیای مدرن، این زیرساختها همان فرآیندها، سیستمهای خودکار و فرهنگ سازمانی هستند که یک کارآفرین باید قبل از تمرکز بر فروش محصول، آنها را بنا کند. اگر کسبوکار شما تنها به حضور فیزیکی یا نبوغ شخصی شما وابسته باشد، شما یک معمار هستید که در حال ساختن یک بنای زیبا روی شن هستید، اما اگر سیستمها را بسازید، شما در حال ساختن یک تمدن هستید که حتی بدون حضور شما هم میتواند ادامه یابد. درس دوم، اهمیت تکنولوژی و ابزارآوری است .تمدنهای پیشرو همیشه کسانی بودند که ابزارهای جدیدی برای حل چالشهای قدیمی خلق کردند، از ابزار ساخت کتیبهها تا ابزارهای مهندسی پیچیده. کارآفرین جوان باید بداند که محصول او تنها یک کالا نیست، بلکه ابزاری است برای حل یک چالش انسانی که باید با دقت و نوآوری ساخته شود تا در جریان زمان، کارایی خود را از دست ندهد.
موضوع سوم که از باستانشناسی برای کارآفرینی استخراج میکنیم، مدیریت منابع و تابآوری در برابر بحرانهاست. تمدنهای باستانی همواره با تغییرات اقلیمی، خشکسالی یا جنگها روبرو بودند .تمدنهایی که ماندگار شدند، آنهایی بودند که استراتژیهای ذخیرهسازی و مدیریت بحران داشتند. در دنیای پرنوسان امروز، کارآفرین باید مانند یک تمدن باستانی، برای روزهای سخت خود ذخیره استراتژیک اعم از نقدینگی، دانش و نیروی انسانی متخصص داشته باشد و از نگاه کوتاهمدت به مسائل فاصله بگیرد. نگاه تمدنساز به کسبوکار یعنی درک این نکته که رشد سریع، لزوماً به معنای پایداری نیست .بسیاری از تمدنها با رشد ناگهانی و بدون مدیریت منابع، به سرعت فروپاشیدند.
درس چهارم، ایجاد هویت و روایت مشترک است. تمدنها با استفاده از اسطورهها، مذهب و هنر، به مردم خود معنا میبخشیدند و آنها را برای یک هدف مشترک متحد میکردند. یک برند بزرگ نیز دقیقاً همان کاری را انجام میدهد .او تنها محصول نمیفروشد، بلکه یک روایت یا اسطوره میسازد که مشتریان و کارمندان را به خود جذب میکند. وقتی کارآفرین بتواند برای کسبوکار خود یک معنا و هویت فراتر از سودآوری خلق کند، او در واقع در حال ساختن یک «جامعه» است و جوامع، برخلاف سازمانهای صرفاً تجاری، بسیار دیرتر از بین میروند.
در ادامه باید به نکتهای کلیدی اشاره کرد: تکرار و استمرار در جزئیات. باستانشناسان وقتی به آثار اهرام یا معابد میرسند، با دقت و تکرار خیرهکنندهای روبرو میشوند که نشان از نظم حاکم بر آنها دارد. در کارآفرینی نیز، ماندگاری نتیجهی یک حرکت بزرگ و ناگهانی نیست، بلکه نتیجهی انجام روزانه و دقیق فرآیندهای کوچک و صحیح است. تمدنها با تکرار الگوهای موفق، عظمت خود را تثبیت کردند و کارآفرینان نیز باید بدانند که تعالی، محصول نظم و تکرار کیفیت در کوچکترین جزئیات است. همچنین، درس پنجم، سازگاری با تغییرات محیطی است. تمدنهایی که در برابر تغییرات محیطی انعطافناپذیر بودند، توسط طبیعت از میان رفتند. کارآفرین باید مانند یک باستانشناس که لایههای مختلف زمین را بررسی میکند، به دنبال تغییرات لایههای پنهان بازار باشد و قبل از آنکه تغییرات محیطی به بحران تبدیل شوند، مدل کسبوکار خود را بازآفرینی کند. در نهایت، میراث تمدنها به ما میآموزد که هر چیزی که برای خود، برای امروز و برای سود آنی ساخته شود، در لایههای بعدی تاریخ خاکستر میشود .اما آنچه با چشماندازی بلندمدت، بر پایه سیستمهای مستحکم، روایتهای انسانی و احترام به قوانین طبیعت و بازار ساخته شود، تبدیل به میراثی میشود که حتی قرنها پس از رفتن سازندگانش، همچنان الهامبخش نسلهای بعدی خواهد بود. کارآفرینی، در واقع هنر تبدیل کردن ایدههای گذرا به تمدنهای ماندگار است.